Jak przygotować ludzi na sytuacje kryzysowe i nie wywołać przy tym paniki? Jak nauczyć ich współpracy, podejmowania decyzji i radzenia sobie ze stresem? Odpowiedzią na te pytania jest PLAN 72H (w sieci: plan72h), oddolna inicjatywa obywatelska z Pomorza. Za część szkoleniową odpowiadają struktury Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP.
O projekcie mówił 29 października 2026 r. o godz. 8:30 w programie Onet Rano Łukasz Kawalec, Dyrektor Zarządu Wykonawczego Pomorskiego Oddziału Wojewódzkiego ZOSP RP. Nagranie rozmowy jest dostępne w serwisie YouTube.
Czym jest PLAN 72H
Nazwa wzięła się z pierwszych 72 godzin kryzysu, czyli czasu, w którym trzeba sobie radzić samemu, zanim pomoc dotrze na miejsce. Projekt rozwijany jest od ponad dwóch lat. Pracują nad nim wspólnie strażacy, psycholodzy, policjanci, żołnierze, eksperci od kryzysów humanitarnych, nauczyciele i młodzież. Realizują go Związek OSP RP oraz Oddział Wojewódzki ZOSP RP w Gdańsku, a inicjatorami są 3LAB i III Liceum Ogólnokształcące w Gdyni.
Założenie jest proste: odporność społeczeństwa zaczyna się od relacji między ludźmi. W zagrożeniu liczy się nie tylko własne przygotowanie, ale też wzajemna pomoc i umiejętność wspólnego działania.
Rola strażaków ochotników w PLAN 72H
Ochotnicze straże pożarne od pokoleń są jednym z filarów bezpieczeństwa lokalnych społeczności. Druhny i druhowie nie tylko jeżdżą do akcji, ale też uczą mieszkańców, jak reagować na zagrożenia. To doświadczenie jest wkładem ZOSP RP w projekt, szczególnie ze strony strażaków z województwa pomorskiego, gdzie pomysł się narodził.
Struktury ZOSP RP odpowiadają za szkolenia: przekazywanie wiedzy i ćwiczenie umiejętności potrzebnych, gdy coś się dzieje. Według danych ze strony projektu przeszkolono dotąd 112 trenerów z OSP.
Scenariusze zamiast samej teorii
Trzon PLAN 72H to scenariusze edukacyjne, na których uczestnicy ćwiczą reakcje na różne sytuacje kryzysowe. Jeden z nich, „Miasto w pułapce”, rozwija umiejętność podejmowania decyzji, komunikacji i współpracy w warunkach zagrożenia. Na stronie projektu opisano 16 scenariuszy i 825 uczestników warsztatów.
Materiały skupiają się na trzech obszarach:
- budowanie zespołu: współpraca, komunikacja, wzajemne zaufanie,
- zachowanie w sytuacji kryzysowej: podejmowanie decyzji, ocena zagrożeń, właściwa reakcja,
- zarządzanie stresem: rozpoznawanie emocji i zdolność do działania pod presją.
Strażakom nie trzeba tego tłumaczyć. Przygotowanie, współdziałanie i zachowanie spokoju to podstawa każdej akcji.
Dla kogo jest PLAN 72H
Projekt przygotowano przede wszystkim dla tych, którzy mogą uczyć innych: nauczycieli, wychowawców, edukatorów i organizacji pozarządowych. Dostają gotowe scenariusze, dzięki którym nie muszą opracowywać zajęć od zera. W lokalnej edukacji dużą rolę mogą odegrać także strażacy ochotnicy, bo znają ludzi i są obecni w swoich społecznościach na co dzień.
Apel do samorządów
Podstawy odporności społecznej buduje się w gminach, szkołach, sołectwach i lokalnych organizacjach. ZOSP RP zachęca więc samorządy do korzystania z materiałów PLAN 72H, wspierania inicjatyw edukacyjnych i organizowania szkoleń dla lokalnych liderów: nauczycieli, sołtysów, strażaków ochotników, pracowników samorządowych i przedstawicieli organizacji społecznych.
Chodzi o lokalną sieć edukatorów, którzy przekażą wiedzę kolejnym mieszkańcom, a nie o jednorazowe przeszkolenie jednej grupy.
Uzupełnienie działań państwa
PLAN 72H nie zastępuje oficjalnej edukacji prowadzonej przez instytucje państwowe. MSWiA, MON i Rządowe Centrum Bezpieczeństwa przygotowały „Poradnik bezpieczeństwa” z informacjami o reagowaniu na różne zagrożenia, a struktury ZOSP RP uczestniczą też w praktycznych szkoleniach i warsztatach z zakresu ochrony ludności. Projekt dokłada do tego własne scenariusze i narzędzia do pracy nad współpracą i stresem.
Drony i strzelectwo sportowe
W projekcie jest też miejsce na nowe technologie. Przygotowano materiały porządkujące podstawową wiedzę o dronach, które w ratownictwie służą m.in. do poszukiwania osób zaginionych, rozpoznawania pożarów i monitorowania zagrożeń powodziowych. O tym, jak drony pracują w jednostkach OSP, pisaliśmy w cyklu Drony w OSP (część 2 o zimowej logistyce). Terenowe szkolenia TECHcamp, z orientacją w terenie, mapami, łącznością satelitarną i dronami, zrealizowano dotąd dziesięć razy dla 240 uczestników.
Osobnym elementem są szkolenia strzeleckie prowadzone przez Sekcję Strzelecką CWKS Legia Warszawa we współpracy z MON (48 szkoleń, 600 uczestników). Uczą koncentracji, odpowiedzialności, dyscypliny i przestrzegania zasad bezpieczeństwa. Podstawą PLAN 72H pozostają jednak edukacja i współpraca.
Pierwszy krok: rozmowa w domu
Twórcy przygotowali też praktyczne checklisty, które pomagają rodzinom skompletować podstawowe zestawy bezpieczeństwa i zaplanować działania na wypadek kryzysu. Przygotowanie nie musi oznaczać dużych wydatków. Często zaczyna się od rozmowy z najbliższymi, ustalenia, jak się skontaktować przy awarii łączności, i sprawdzenia, czy w domu są podstawowe zapasy.
Hasło projektu brzmi: „Nie straszymy. Przygotowujemy.” A największym sukcesem będzie sytuacja, w której zdobyta wiedza nigdy nie będzie musiała się przydać.
Więcej o projekcie, scenariuszach i materiałach dla nauczycieli, edukatorów i rodzin: plan72h.pl.
Autor: Łukasz Kawalec, Dyrektor Zarządu Wykonawczego Pomorskiego Oddziału Wojewódzkiego ZOSP RP. Liczby o scenariuszach, uczestnikach i szkoleniach pochodzą ze strony projektu plan72h.pl. Zdjęcia w artykule to ilustracje.
